ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
ಮಹಾ ಕಾವ್ಯವಾದ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತ್ಯಾಗ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಘಟನೆ ಎಂದರೆ ಭೀಷ್ಮನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ. ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾನವನ ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಭೀಷ್ಮನ ಮೂಲ ಹೆಸರು ದೇವವ್ರತ. ಅವನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಮಹಾರಾಜ ಶಂತನು ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ದೇವಿಯ ಪುತ್ರ. ದೇವವ್ರತನ ಜನನವೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು. ಗಂಗಾ ದೇವಿ ಶಂತನುವಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದಾಗ, ಅವಳು ತಾನು ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶಂತನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಶರತ್ತು ಇಟ್ಟಳು. ಶಂತನು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.
ಗಂಗೆಯು ತನ್ನ ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಜನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನದಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶಂತನು ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ದುಃಖಪಟ್ಟರೂ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಎಂಟನೇ ಮಗುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶಂತನು ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಡೆದನು. ಆಗ ಗಂಗಾ ತನ್ನ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಮುರಿದ ಕಾರಣ ಶಂತನುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಆದರೆ ಆ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ನಂತರ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆ ಮಗುವೇ ದೇವವ್ರತ.
ದೇವವ್ರತನು ಗಂಗಾ ದೇವಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಪರಶುರಾಮನಂತಹ ಮಹಾನ ಗುರುಗಳಿಂದ ಶಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು. ಅವನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.
ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಗಂಗಾ ದೇವಿ ದೇವವ್ರತನನ್ನು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದಳು ಮತ್ತು ಶಂತನುವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಂಡ ಶಂತನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ದೇವವ್ರತನು ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದನು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಒಂದು ದಿನ, ರಾಜ ಶಂತನು ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದನು. ಆ ವಾಸನೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಸತ್ಯವತಿ ಎಂಬ ಯುವತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವಳು ಮೀನುಗಾರನ ಮಗಳು. ಅವಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುಗಂಧವಿತ್ತು. ಶಂತನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಒಳಗಾದನು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಶಂತನು ಸತ್ಯವತಿಯ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿವಾಹ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದನು. ಸತ್ಯವತಿಯ ತಂದೆಯು ‘ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗನೇ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾಗಬೇಕು’ ಎಂಬ ಶರತ್ತನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶಂತನು ಸಂಕಟಕ್ಕೊಳಗಾದನು. ಏಕೆಂದರೆ ದೇವವ್ರತನೇ ರಾಜನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಶಂತನುವಿನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ತನ್ನ ಮಗನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಂತನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ದುಃಖದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಶಂತನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುವ ನೋವು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
ತಂದೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ದೇವವ್ರತನು ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಸಚಿವರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಶಂತನುವಿನ ದುಃಖದ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವವ್ರತನು ಸತ್ಯವತಿಯ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
ದೇವವ್ರತನು ಹೇಳಿದನು, “ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಂತೋಷವೇ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ. ನಾನು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗನೇ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾಗಲಿ.”
ಆದರೆ ಸತ್ಯವತಿಯ ತಂದೆ ಇನ್ನೂ ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು “ನೀನು ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ, ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.” ಎಂದನು.
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವವ್ರತನು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಭಯಾನಕವಾದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು
“ನಾನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ವಿವಾಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಎಂದನು.
ಈ ಭೀಕರವಾದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರು. ಆಕಾಶದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಹೂವುಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. “ಭೀಷ್ಮ! ಭೀಷ್ಮ!” ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅಂದರೆ ಭಯಾನಕ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವನು. ಆ ದಿನದಿಂದ ದೇವವ್ರತನಿಗೆ “ಭೀಷ್ಮ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೊರಕಿತು.
ದೇವವ್ರತನ ಈ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಕಂಡ ಶಂತನು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ತನ್ನ ಮಗನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಅವನಿಗೆ “ಇಚ್ಚಾಮರಣ” ಎಂಬ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು—ಅಂದರೆ ಅವನು ಯಾವಾಗ ಸಾಯಬೇಕು ಎಂದು ತಾನೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ.
ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಸೇವೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾಲಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಜರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದನು.
ಭೀಷ್ಮನು ನಂತರ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಕೌರವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡನು.
ಅವನ ಜೀವನವು ತ್ಯಾಗ, ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯ ಆದರ್ಶವಾಗಿದೆ. ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕಿದನು.
ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಅವನ ತ್ಯಾಗವೇ ಕೌರವ-ಪಾಂಡವರ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನು ಬಾಣಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಆದರೂ ತನ್ನ ಇಚ್ಚಾಮರಣದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯ್ದು ನಂತರ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
ಸಾರಾಂಶ
ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನಮಗೆ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ:
- ತಂದೆಗಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದು
- ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕಾಪಾಡುವುದು
- ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು
- ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುವುದು
ಭೀಷ್ಮನ ಜೀವನವು ನಮಗೆ ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ತ್ಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.